Ναυάγιο Ζακύνθου: το πώς και το γιατί ενός έργου αποκατάστασης
Κοινωνία
20/11/2026 | 11:33

Ανακοινώθηκε πανηγυρικά ότι εγκρίθηκαν σχετικά κονδύλια και θα αρχίσουν σύντομα έργα διάσωσης του ναυαγίου της Ζακύνθου. Τι εργασίες προβλέπεται να γίνουν σε πρώτη φάση;

Θα μπαζώσουν την παραλία στον όρμο του ναυαγίου για να επεκταθεί η ξηρά κατά 30 μέτρα μέσα στη θάλασσα, με 45.000 κυβικά μέτρα αμμοχάλικο.
Η ποσότητα αυτή είναι ίση με 8 γήπεδα ποδοσφαίρου σκαμμένα σε βάθος ενός μέτρου που θα πέσουν σε ένα βυθό με μεγάλη κλίση σε βάθος μέχρι 8 μέτρα!

Μα επιτρέπεται ένα τέτοιο έργο σε μια παραλία που είναι μάλιστα χαρακτηρισμένη ως NATURA 2000;

Όχι βέβαια! Γι’ αυτό ονόμασαν το έργο “τεχνητή αναπλήρωση της ακτής” που θα προστατέψει την παραλία και φυσικά το ναυάγιο από τα κύματα.

Είναι δηλαδή ένα έργο προστασίας της φύσης … από τη φύση.

Όσο για την περιβαλλοντική επιβάρυνση: Το ονομάζουν «ήπιο» έργο επειδή το μπάζωμα θα γίνει με αμμοχάλικο , λέει, και όχι με μπετόν!

Το έργο βασίζεται σε μελέτη (προμελέτη για την ακρίβεια) που εκπόνησε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο της Αθήνας. Η πολυμελής επιστημονική ομάδα καθηγητών αλλά και φοιτητών του Πολυτεχνείου δούλεψε αφιλοκερδώς και για μεγάλο διάστημα επί τόπου αλλά και σε εργασία γραφείου όπως ανακοίνωσαν ο πρύτανης του Πολυτεχνείου και ο βουλευτής Ζακύνθου.

Η πρώτη αυτή φάση του έργου, η επέκταση της παραλίας, θα κοστίσει περίπου πέντε εκατομμύρια ευρώ. Θα ακολουθήσει δεύτερη φάση που θα αφορά την αποκατάσταση –συμπλήρωση του σιδερένιου καραβιού που έχει μισοδιαλυθεί από τα κύματα και θα κοστίσει άλλα πέντε εκατομμύρια περίπου.

Το έργο έχει βρεθεί από νωρίς στο επίκεντρο έντονων επιστημονικών αντιπαραθέσεων.

Στο ερώτημα που γεννιέται και από την κοινή λογική για το πόσο μπορεί να αντέξει ένα τέτοιο μπάζωμα, απαντούν άλλοι ειδικοί επιστήμονες που διαφωνούν ριζικά.

Ο καθηγητής γεωλογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Μανώλης Βασιλάκης, είναι ένας ειδικός που γνωρίζει πολύ καλά την συγκεκριμένη παραλία, την έχει επισκεφτεί πολλές φορές και την έχει μελετήσει σαν συνεργάτης του καθηγητή Ευθύμη Λέκκα.

Έχει εκφράσει έντονα την αντίρρηση του, θεωρεί το έργο τεράστια παρέμβαση στη φύση και διερωτάται αν έχει νόημα να “επενδυθούν αρκετά εκατομμύρια ευρώ στη μεταφορά δεκάδων χιλιάδων τόνων χαλικιού που πολύ γρήγορα θα παρασυρθούν από τη θάλασσα”.

Αλλά και η ίδια η μελέτη και μάλιστα το Εργαστήριο των Λιμενικών έργων του Πολυτεχνείου που είναι το υπεύθυνο για την πρόταση επέκτασης της παραλίας με το μπάζωμα, (και το οποίο είναι γεγονός ότι έκανε μια σοβαρή και πρωτότυπη δουλειά καταγραφής στα πλαίσια της μελέτης) αντί να μας πει πόσα χρόνια θα κρατήσει, προτείνει τα δύο πρώτα χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου να παρακολουθείται η αντοχή του και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του. Αυτό είναι βέβαια σωστό επιστημονικά, και ορθώς προτείνεται. Έτσι πρέπει να γίνεται όταν ένα έργο γίνεται υπό ιδιαίτερες συνθήκες και για πρώτη φορά. Επειδή δεν αποκλείεται να μην λειτουργήσει όπως προβλέπει η μελέτη. Η έρευνα και η θεωρία ωφελούνται από μια τέτοια παρακολούθηση.

Στην πράξη όμως τι θα γίνει αν η θάλασσα πάρει το αμμοχάλικο; Θα ρίξουμε άλλο ένα Ζακυνθινό βουνό και άλλα πέντε εκατομμύρια στο νερό; Ή τι θα γίνει αν διαπιστωθεί ότι έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον;

Εκτός όμως από τις αντιρρήσεις για την αποτελεσματικότητα του έργου, υπάρχει πρόβλημα με την ίδια την διαδικασία ανάθεσης του. Η δημοπράτηση γίνεται με την μέθοδο της μελέτης- κατασκευής. Ο ίδιος ο εργολάβος δηλαδή θα συντάξει και την τελική μελέτη εφαρμογής, και θα καθορίσει και το συνολικό κόστος του έργου, αφού αυτή του Πολυτεχνείου δεν είναι οριστική μελέτη εφαρμογής αλλά αναλυτική προμελέτη γενικών οδηγιών, ένα μάστερ πλαν δηλαδή.

Για τη μέθοδο αυτή υπάρχει γενικά αντίρρηση ή τουλάχιστον επιφύλαξη του τεχνικού κόσμου της χώρας, με το Τεχνικό Επιμελητήριο, αφού όταν “Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει” κινδυνεύει το κριτήριο του κέρδους να υπερισχύσει αυτού της ποιότητας του έργου ενώ συγχρόνως υπάρχει σχετική αδιαφάνεια.

Σαν λόγος προβάλλεται πάντα το επείγον του έργου, που σχεδόν πάντα δεν τηρείται. Στην Ζάκυνθο έχουμε πικρή πείρα με την κατασκευή του κλειστού Δημοτικού θεάτρου, που έγινε με αυτή τη μέθοδο σαν επείγον έργο και έκανε 20 χρόνια από τη δημοπράτηση του μέχρι να ολοκληρωθεί!

Πέρα όμως από το τεχνικό πρόβλημα του πώς θα προστατευτεί από την θάλασσα το καράβι ή του πώς θα αποκατασταθεί και θα συντηρηθεί, προηγείται ένα άλλο σοβαρό ερώτημα που αφορά την σκοπιμότητα του έργου: Γιατί θα πρέπει να γίνει ένα τόσο πολύπλοκο και δαπανηρό έργο; Η απάντηση δίνεται μέχρι τώρα, γενικόλογη και χωρίς μελέτη, ως όφειλε. – «Επειδή είναι σημαντικό το ναυάγιο για τον τουρισμό και την οικονομία του νησιού».

Η μελέτη του Πολυτεχνείου στην εισαγωγική έκθεση μάλιστα αναφέρει – «Το ναυάγιο είναι ένα τοπόσημο της Ζακύνθου με παγκόσμια αναγνωρησιμότητα και σαν τέτοιο πρέπει να διασωθεί». Αυτή η αναφορά από μόνη της δεν αρκεί. Υπάρχει π.χ. ένα ανάλογης βαρύτητας διεθνές ” τοπόσημο” που τοπική κοινωνία και αρχές θέλουν να καταργήσουν: είναι η κόκκινη γειτονιά στο κέντρο του Άμστερνταμ με τις ιερόδουλες στις βιτρίνες.

Είναι επίσης μία εικόνα παγκοσμίως γνωστή και παίζει σημαντικό ρόλο στον τουρισμό και την οικονομία της πόλης. Έχει ακόμη και “ηθικές” αναλογίες με το ναυάγιο. Εκεί η πορνεία, εδώ στην αρχή το λαθρεμπόριο τσιγάρων, μαφίες, ανταρσίες, λιμενικό και αστυνομία.

Η ικανότητα και η αυθεντία του Πολυτεχνείου για τεχνικά θέματα, όπως τα λιμενικά έργα ή η γνώση και συντήρηση των υλικών, είναι διεθνώς αναγνωρισμένη και αδιαμφισβήτητη. Μια μελέτη όμως για τον ρόλο του ναυαγίου στον τουρισμό και την οικονομία δεν αποτελεί επιστημονικό πεδίο του Πολυτεχνείου και γι’ αυτό η συγκεκριμένη μελέτη δεν ασχολείται με αυτό. Αν θέλουμε οπωσδήποτε πανεπιστημιακές σχολές για μία τέτοια μελέτη, θα πρέπει να πάμε π.χ. στο Τμήμα Τουρισμού και Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ή το αντίστοιχο στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας , ή και άλλες σχολές με παρόμοιο αντικείμενο που υπάρχουν στην Ελλάδα. Είναι απαραίτητο όμως να προηγηθεί μία τέτοια μελέτη. Χωρίς το γιατί, δεν μπορούμε να πάμε στο πώς.

Ακόμη μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι προχώρησε χωρίς μια τέτοια μελέτη και η χρηματοδότηση του έργου από το Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Η χρηματοδότηση έγινε χωρίς μελέτη σκοπιμότητας ή έστω έναν απλό υπολογισμό κόστους- οφέλους που είναι υποχρεωτικός ιδιαίτερα όταν αφορά ευρωπαϊκά κονδύλια, που η νομιμότητα τους ελέγχεται και από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, όπως γνωρίζουμε.

Τέτοια είναι η Β’ φάση του έργου, η αποκατάσταση του καραβιού που είναι ενταγμένη στο Interreg με άλλα πέντε εκατομμύρια ευρώ.

Είναι απορίας άξιο γιατί δεν υπάρχουν κριτικές, αντιδράσεις ή αντιρρήσεις από τοπικούς φορείς της Ζακύνθου, το Τεχνικό Επιμελητήριο, άλλους κοινωνικούς φορείς, κόμματα ή μεμονωμένα πρόσωπα . Φαίνεται πως αυτή η τόσο γενικόλογη αναφορά στο ρόλο του “ναυαγίου” στην τουριστική εικόνα και στην οικονομία του νησιού, έχει αμβλύνει την κριτική σκέψη τα τελευταία χρόνια.

Το αποτέλεσμα είναι να σχεδιάζεται ένα έργο χωρίς καθόλου ουσιαστική συζήτηση. Φαίνεται σαν να φοβάται όποιος θέλει να εκφράσει προβληματισμό για την αναγκαιότητα ή για την αποτελεσματικότητα κάθε έργου που αφορά το ναυάγιο, ότι θα χαρακτηριστεί εχθρός της ανάπτυξης και της οικονομίας της Ζακύνθου.

Μήπως όμως στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο; Μήπως αυτός που θέλει να προστατεύσει τον τόπο του από υπερβολικές, δυσανάλογες δαπάνες και αμφισβητούμενης αποτελεσματικότητας έργα, τελικά προστατεύει την οικονομία και την ανάπτυξη; Θα είναι αυτό το έργο, αν γίνει, μια υπερβολική δυσανάλογη δαπάνη;

Μια σύγκριση του κόστους διάσωσης του «Παναγιώτη» με άλλα πρόσφατα ολοκληρωμένα έργα στην Ελλάδα με σημαντικό επίσης ρόλο στον τουρισμό και την οικονομία του τόπου, θα μας βοηθούσε στην αξιολόγηση.

Πρέπει να γίνει σήμερα;

Πρώτον: να σταματήσει αμέσως το έργο πριν αρχίσουμε να πετάμε εκατομμύρια στη θάλασσα. Επειγόντως, πριν δημιουργηθούν ενδεχομένως τίποτα νομικές δεσμεύσεις από την διαδικασία που θα κοστίσουν χρήματα. Να ακυρωθεί η χρηματοδότηση η οποία έχει γίνει στα όρια της νομιμότητας, χωρίς μελέτη σκοπιμότητας ή έστω ένα απλό υπολογισμό κόστους-οφέλους που είναι απαραίτητο και υποχρεωτικό να γίνεται πάντα όταν αποφασίζεται μια δημόσια δαπάνη.

Δεύτερον: να αφήσουμε την φύση ήσυχη, ιδιαίτερα εκεί που έχει κάνει ένα τόσο όμορφο έργο όπως στην περιοχή του “Ναυαγίου” της Ζακύνθου. Είμαστε μέρος της φύσης. Δεν είμαστε ούτε αφεντικά της, ούτε θεοί. Ο κυματισμός και τα θαλάσσια ρεύματα στον όρμο του ναυαγίου και στις δυτικές ακτές της Ζακύνθου είναι καθημερινό φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι φυσική καταστροφή που χρειάζεται αντιμετώπιση.

Τρίτον: Πρέπει επιτέλους να δούμε το τουρισμό σοβαρά, να αναλύσουμε και να βελτιώσουμε τα θετικά που μας προσφέρει και να διορθώσουμε τα αρνητικά. Χρειάζεται μια συνολική μελέτη η οποία θα λάβει υπ’ όψη της και όποια ποιοτική ανάλυση έχει γίνει μέχρι σήμερα. Για την συγκεκριμένη περιοχή του ναυαγίου – Αη Γιώργη μια πρόσφατη μελέτη στρατηγικού σχεδιασμού φαίνεται να περιλαμβάνει πολλές θετικές προτάσεις. Θα πρέπει όμως να γίνουν αυτές περισσότερο γνωστές στους Ζακυνθινούς για να ζητηθεί η γνώμη, η συγκατάθεσή και η συμμετοχή τους.

Από την αρχή της δεκαετίας του ‘80 όταν άρχιζε και ο μαζικός τουρισμός, τέθηκε στη Ζάκυνθο το ερώτημα πού θα πρέπει να πάει ο τουρισμός. Η Ζακυνθινή Οικολογική Κίνηση, μία δραστήρια τότε κίνηση πολιτών, διοργάνωσε στο νησί μέσα στις δεκαετίες του 80 και του 90, διεθνή συνέδρια στα οποία τέθηκαν από κορυφαίους αναλυτές επανειλημμένα ερωτήματα σχετικά με την ποιότητα του τουρισμού και την τουριστική χωρητικότητα του νησιού. Αν είχαν αντιμετωπιστεί αυτά τα θέματα από τότε, μέσα σε αυτά τα σχεδόν 50 χρόνια, δεν θα είχαμε φτάσει στα σημερινά αδιέξοδα με την εξάντληση των φυσικών πόρων και τον κορεσμό των υποδομών.

Αυτά είναι πραγματικά προβλήματα που έχει καθυστερήσει η λύση τους, τα οποία μάλιστα έχουν ακριβώς την ηλικία του Ναυαγίου και όχι το ψευτοπρόβλημα της διάσωσης του “Παναγιώτη” . ΑΛΛΑ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΓΑ.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Ευτυχώς που δεν προχώρησαν στην χρηματοδότηση της άλλης πρότασης που έκανε η ίδια η μελέτη του Πολυτεχνείου για το πολυ- ταλαιπωρημένο από προτάσεις πλάτωμα του ναυαγίου στην κορυφή του βράχου. Ενώ ξεκίναγε αυτό το τμήμα της μελέτης με σωστές και ενδιαφέρουσες αρχές, την ανάδειξη κάποιων ιστορικών και φυσικών στοιχείων με την δημιουργία ενός ψηφιακού μουσείου (ποιον όμως !) και την προστασία του τοπίου, κατέληγε σε μια πρόταση για ένα υπόγειο τούνελ και ένα εξώστη θέασης, στην κορυφή του γκρεμού που θύμιζε σκηνικό ταινίας Τζέιμς Μποντ. Φαίνεται ότι κατάλαβαν πως θα φάει πολλά λεφτά ο ίδιος ο Παναγιώτης και είπαν να μη το παρακάνουν.

Γράφει ο Σταμάτης Χονδρογιάννης,
Αρχιτέκτονας Μηχανικός – Πολεοδόμος

imerazante

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ