Του Παναγή Σταθάτου

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει μια αλλαγή που ίσως αποδειχθεί καθοριστική για το μέλλον της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων: την κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και την εισαγωγή της δεύτερης προτίμησης.

Μέχρι σήμερα, όταν κανένας υποψήφιος Περιφερειάρχης δεν συγκέντρωνε την απαιτούμενη πλειοψηφία, οι δύο πρώτοι αναμετρώνταν ξανά τη δεύτερη Κυριακή. Πλέον, ο ψηφοφόρος θα μπορεί να δηλώνει από την πρώτη κιόλας ψηφοφορία όχι μόνο την κύρια επιλογή του, αλλά και μια δεύτερη εναλλακτική. Έτσι, αν ο συνδυασμός της πρώτης προτίμησής του δεν επικρατήσει, η ψήφος του θα μπορεί να μεταφερθεί σε έναν άλλο υποψήφιο.

Στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων η αλλαγή αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της γεωγραφικής και πληθυσμιακής ιδιαιτερότητας της περιοχής μας. Η Κέρκυρα, με σχεδόν τους μισούς κατοίκους της Περιφέρειας, διαθέτει εκ των πραγμάτων σημαντικό εκλογικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, το νέο σύστημα δημιουργεί μια νέα πολιτική δυναμική. Οι δεύτερες προτιμήσεις ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με τις πρώτες.

Ένας υποψήφιος από την Κέρκυρα μπορεί να έρθει πρώτος στην αρχική καταμέτρηση, αλλά ένας υποψήφιος από την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο ή τη Λευκάδα θα μπορούσε τελικά να επικρατήσει εφόσον συγκεντρώσει τις δεύτερες προτιμήσεις των ψηφοφόρων των υπόλοιπων νησιών. Με άλλα λόγια, οι εκλογές δεν θα κρίνονται πλέον μόνο από το ποιος έχει τον μεγαλύτερο πυρήνα υποστηρικτών, αλλά και από το ποιος μπορεί να γίνει αποδεκτός ως κοινή επιλογή σε ολόκληρη την Περιφέρεια.

Αυτό ίσως οδηγήσει σε μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα. Οι υποψήφιοι δεν θα απευθύνονται αποκλειστικά στο «δικό» τους νησί, αλλά θα χρειάζεται να οικοδομήσουν περισσότερο τις  σχέσεις εμπιστοσύνης και με τα υπόλοιπα νησιά του Ιονίου. Η αναζήτηση συναινέσεων, η περιφερειακή ισορροπία και η αίσθηση ότι όλα τα νησιά εκπροσωπούνται δίκαια ενδέχεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα από ό,τι στο παρελθόν.

Είναι ακόμη νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα. Ωστόσο, το βέβαιο είναι ότι το νέο εκλογικό σύστημα αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Και στα Ιόνια Νησιά, όπου η γεωγραφία και η ταυτότητα κάθε νησιού παίζουν διαχρονικά σημαντικό ρόλο, οι δεύτερες προτιμήσεις ίσως αποδειχθούν ο πραγματικός παράγοντας που θα καθορίζει τον επόμενο Περιφερειάρχη.

Ας δούμε λίγο τα πληθυσμιακά νούμερα και τα σχετικά ποσοστά:

Κέρκυρα + Παξοί: 104.371 κάτοικοι

Ζάκυνθος: 40.759 κάτοικοι

Κεφαλονιά: 35.801 κάτοικοι

Λευκάδα + Μεγανήσι: 23.693 κάτοικοι

Ιθάκη: 3.231 κάτοικοι

Σύνολο: 204.532 κάτοικοι

Αν τα μετατρέψουμε σε ποσοστά επί του συνόλου της Περιφέρειας:

Κέρκυρα: 51,0%

Ζάκυνθος: 19,9%

Κεφαλονιά: 17,5%

Λευκάδα: 11,6%

Ιθάκη: 1,6%

Η Κέρκυρα δεν είναι απλώς «το μεγαλύτερο νησί». Διαθέτει οριακά πάνω από το 50% του συνολικού πληθυσμού της Περιφέρειας.

Γι’ αυτό το νέο σύστημα της δεύτερης προτίμησης έχει τόσο ενδιαφέρον στα Ιόνια. Θεωρητικά ένας ισχυρός Κερκυραίος υποψήφιος μπορεί να προηγείται άνετα στην πρώτη προτίμηση. Όμως ένας Κεφαλονίτης ή Ζακυνθινός υποψήφιος θα μπορούσε να συγκεντρώσει ως δεύτερη επιλογή ψηφοφόρους από Ζάκυνθο, Κεφαλονιά, Λευκάδα και Ιθάκη, δημιουργώντας ένα «μέτωπο περιφέρειας εκτός Κέρκυρας».

 Οι τέσσερις υπόλοιπες νησιωτικές ενότητες αθροίζουν περίπου 100.000 κατοίκους, δηλαδή σχεδόν όσους και η Κέρκυρα μόνη της. Αυτό σημαίνει ότι για πρώτη φορά ένα καλά οργανωμένο δίκτυο δεύτερων προτιμήσεων θα μπορούσε θεωρητικά να εξισορροπήσει το δημογραφικό πλεονέκτημα της Κέρκυρας.

Ας φτιάξουμε ένα υποθετικό αλλά ρεαλιστικό σενάριο.

Υποψήφιος Α: Κερκυραίος

Υποψήφιος Β: Κεφαλονίτης

Υποψήφιος Γ: Ζακυνθινός

Υποψήφιος Δ: Λευκαδίτης

Κερκυραίος υποψήφιος: 39%

Κεφαλονίτης υποψήφιος: 27%

Ζακυνθινός υποψήφιος: 21%

Λευκαδίτης υποψήφιος: 13%

Εδώ ο Κερκυραίος έρχεται πρώτος, αλλά δεν εκλέγεται άμεσα, γιατί δεν φτάνει το 42%. Τότε ενεργοποιούνται οι δεύτερες προτιμήσεις των ψηφοφόρων των υποψηφίων που μένουν εκτός τελικής διεκδίκησης.

Αν μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων του Ζακυνθινού και του Λευκαδίτη δώσει δεύτερη προτίμηση στον Κεφαλονίτη, τότε μπορεί να γίνει ανατροπή:

Κερκυραίος: 39% + 3% = 42%

Κεφαλονίτης: 27% + 14% = 41%

Σε αυτό το σενάριο ο Κερκυραίος εκλέγεται οριακά.

Αν όμως η μεταφορά είναι λίγο ισχυρότερη προς τον Κεφαλονίτη:

Κερκυραίος: 39% + 2% = 41%

Κεφαλονίτης: 27% + 16% = 43%

τότε εκλέγεται ο Κεφαλονίτης, παρότι ήρθε δεύτερος στην πρώτη καταμέτρηση.

Αν ο Κερκυραίος υποψήφιος μείνει κάτω από το 42%, τότε οι δεύτερες προτιμήσεις των υπόλοιπων νησιών μπορούν θεωρητικά να ανατρέψουν το αποτέλεσμα.

Αυτό είναι το σενάριο που προσωπικά θεωρώ πιθανό στα Ιόνια. Όχι επειδή οι ψηφοφόροι θα ψηφίζουν αποκλειστικά το νησί τους, αλλά επειδή ιστορικά υπάρχει συχνά η αίσθηση σε Κεφαλονιά, Ζάκυνθο και Λευκάδα ότι η Κέρκυρα, λόγω μεγέθους και έδρας της Περιφέρειας, έχει δυσανάλογη επιρροή.

Άρα με το νέο σύστημα μπορεί να εμφανιστεί το εξής παράδοξο:

Ένας Κερκυραίος να προηγείται καθαρά στην πρώτη προτίμηση, αλλά ένας υποψήφιος από Κεφαλονιά ή Ζάκυνθο να κερδίζει τελικά επειδή αποτελεί τη δεύτερη επιλογή των ψηφοφόρων των άλλων τριών νησιών.

Με απλά λόγια, στα Ιόνια Νησιά η δεύτερη προτίμηση πιθανόν να λειτουργήσει περισσότερο ως «γεωγραφική συμμαχία νησιών» παρά ως ιδεολογική συμμαχία παρατάξεων.