Στον πολιτισμό μας υπάρχει ένα γνωμικό που αναφέρεται σε καταστάσεις γενικευμένης εκμετάλλευσης ή αδιαχώρητου. Ο λόγος για τη φράση «Κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα (ξεπεζεύουν)», η οποία συνδέεται με τον ελεήμονα άγιο της χριστιανοσύνης. Η προέλευση της έκφρασης φαίνεται να χάνεται στα βάθη του χρόνου, αν και η λατρεία του Αγίου Παντελεήμονα έχει διαδοθεί ευρέως στον ελλαδικό χώρο, κυρίως λόγω των ιατρικών του θεραπειών και της αφιλόκερης βοήθειας που προσέφερε.
Ο Παντολέων, όπως είναι γνωστός, έγινε Παντελεήμων εξαιτίας της φιλανθρωπίας του, θεραπεύοντας ανθρώπους χωρίς αμοιβή. Η προέλευση της φράσης έχει δύο βασικές εκδοχές. Σύμφωνα με την πρώτη, η φράση σχετίζεται με τον ποντιακό ελληνισμό, όπου ο Άγιος ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής. Οι Πόντιοι συνήθιζαν να λένε «Ούμπαν κοτζοί κι ούμπαν στραβοί στον Αι Παντελεήμονα», αναφερόμενοι στο αδιαχώρητο που επικρατούσε στις εκκλησίες του αγίου κατά τη γιορτή του στις 27 Ιουλίου.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη ότι η φράση προήλθε από έναν κομπογιαννίτη που δραστηριοποιούνταν γύρω στο 1830 στο Άστρος της Κυνουρίας. Ο εν λόγω άνθρωπος ισχυριζόταν ότι ήταν ο Άγιος Παντελεήμων και, αν και δεν ήταν ο πραγματικός άγιος, η φήμη του εξαπλώθηκε γρήγορα, προσελκύοντας πλήθος κόσμου που ήθελε να τον συναντήσει. Έτσι, οι άνθρωποι άρχισαν να αναφωνούν «κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα», καθώς έρχονταν για θεραπεία από τον Παντολέων.
Ο πραγματικός Παντελεήμων: Ο γιατρός και άγιος
Ο Παντολέων, γνωστός και ως Παντελέων, έζησε τον 3ο αιώνα μ.Χ. στη Νικομήδεια της Βιθυνίας. Ήταν γιος του πλούσιου ειδωλολάτρη Ευστόργιου, ενώ η μητέρα του, Αγία Ευβούλη, είχε ήδη ασπαστεί τον χριστιανισμό. Ο Παντολέων μεγάλωσε σε ένα ευνοϊκό περιβάλλον και έγινε γιατρός, διακρινόμενος για τη ρητορική του ικανότητα και την καλοσύνη του.
Η μεταστροφή του στον χριστιανισμό συνδέεται με τον ιερωμένο Ερμόλαο, ο οποίος υπέστη διωγμό από τον αυτοκράτορα Διοκλητιανό. Ο Ερμόλαος, μαζί με τους συνοδοιπόρους του, γνώρισε τον Παντολέωνα και τον βάφτισε Παντελεήμων. Ο Παντελεήμων, αν και απέφυγε τη σφαγή, τελικά απομακρύνθηκε από την αυλή του Διοκλητιανού λόγω των χριστιανικών του πεποιθήσεων.
Μετά τη μεταστροφή του, ο Παντελεήμων πούλησε την περιουσία του και άρχισε να προσφέρει δωρεάν ιατρικές υπηρεσίες στους φτωχούς. Έτσι, εντάχθηκε στους Αγίους Αναργύρους, οι οποίοι προσέφεραν τις υπηρεσίες τους χωρίς αμοιβή. Η φήμη του για τα θαύματα που επιτελούσε, όπως η θεραπεία τυφλών και αναπήρων, συνέβαλε στην καθιέρωσή του ως άγιο.
Η δράση του Παντελεήμονα και η αφοσίωσή του στους συνανθρώπους του τον καθόρισαν ως μια εμβληματική μορφή της χριστιανικής πίστης, που συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα.
