Δημοσίευση της “Καθημερινής”, για τον Βοτανικό Κήπο Κεφαλονιάς με τίτλο “Κρατώντας ζωντανή τη σπάνια χλωρίδα του Ιονίου”.
Πόσο πολύτιμος μπορεί να είναι ο σπόρος ενός φυτού; Οι Εύη Ματιάτου, γεωπόνος και επιμελήτρια του Βοτανικού Κήπου Κεφαλονιάς, και η Κατερίνα Στέφη, βιολόγος και μεταδιδακτορική ερευνήτρια του ΕΚΠΑ, γνωρίζουν καλά την απάντηση.
Άλλωστε, σκοπός της Τράπεζας Σπερμάτων και του Ερμπάριου, στο οποίο εργάζονται και συνεργάζονται επιστημονικά, είναι η προστασία και η ανάδειξη των φυτών του Ιονίου.
Εντοπίζουν, συλλέγουν και αποθηκεύουν δημιουργώντας, όπως λένε, χαρακτηριστικά «αντίγραφα ασφαλείας» της φυτικής ποικιλότητας των νησιών μας, τα οποία μπορεί να φανούν κάτι παραπάνω από χρήσιμα στο μέλλον. Με αφορμή το Φεστιβάλ Σπόρων και Βιοποικιλότητας, που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου στον Βοτανικό Κήπο Κεφαλονιάς, μας μίλησαν για την προσπάθειά τους.
Ποια είναι η σημασία της αποστολής σας σχετικά με το Ερμπάριο και την Τράπεζα Σπερμάτων ενδημικών και σπάνιων ειδών;
Η Τράπεζα Σπερμάτων δημιουργήθηκε το 2018 στον Βοτανικό Κήπο Κεφαλονιάς του Ιδρύματος Φωκά-Κοσμετάτου με σκοπό την εκτός τόπου διατήρηση της σπάνιας αυτοφυούς χλωρίδας του Ιονίου. Το Ερμπάριο, δηλαδή η συλλογή των αποξηραμένων φυτών, λειτουργεί ως τεκμήριο, αποδεικνύει με άλλα λόγια με ακρίβεια την «ταυτότητα» ενός φυτού ενώ η Τράπεζα Σπερμάτων διατηρεί το πολλαπλασιαστικό υλικό.
Η διαδικασία ξεκινά στη φύση, με τον εντοπισμό και την καταγραφή των φυτών, συνήθως την περίοδο που είναι ανθισμένα. Μετά από κάποιους μήνες, πραγματοποιείται η συλλογή ώριμων σπερμάτων, κατόπιν σχετικής άδειας και με τρόπο που δεν επιβαρύνει τους φυσικούς πληθυσμούς.
Στη συνέχεια, στο χώρο πλέον του Κήπου, τα σπέρματα καθαρίζονται και παραμένουν για κάποιο διάστημα σε κλίβανο αφύγρανσης, και, τέλος, αποθηκεύονται σε γυάλινα σκοτεινά βαζάκια στους −20°C. Με απλά λόγια, η σημασία έγκειται στο ότι δημιουργείται ένα «αντίγραφο ασφαλείας» της φυτικής ποικιλότητας των νησιών μας· ένα απόθεμα γενετικού υλικού που μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο στο μέλλον, ιδιαίτερα για τα σπάνια, απειλούμενα ή με πολύ περιορισμένη εξάπλωση είδη.
Τι μας «λέει» ένας σπόρος για ένα σπάνιο φυτό; Πόσο χρήσιμο μπορεί να είναι αυτό για το μέλλον;
Ένας σπόρος ή ένα σπέρμα, όπως ονομάζεται στη Βοτανική, είναι κάτι πολύ περισσότερο από την αρχή ενός νέου φυτού. Είναι φορέας γενετικής πληροφορίας και μέρος της εξελικτικής ιστορίας ενός είδους. Η φύλαξη του σπόρου, ακόμη και αν το φυτό υπάρχει σήμερα, λειτουργεί, όπως αναφέρθηκε, ως μια δικλείδα ασφαλείας σε πιθανές απώλειες στο μέλλον. Τα σπέρματα που έχουν διατηρηθεί σωστά μπορούν να υποστηρίξουν δράσεις αποκατάστασης φυσικών πληθυσμών σε περίπτωση που αυτό χρειαστεί.
Τι ιδιαιτερότητες παρουσιάζει η χλωρίδα του Ιονίου;
Τα νησιά μας φιλοξενούν έναν μεγάλο πλούτο φυτικών ειδών, ανάμεσά τους πολλά σπάνια και ενδημικά φυτά. Η γεωγραφική απομόνωση των νησιών, η γεωλογία, το έντονο ανάγλυφο και το μικροκλίμα έχουν διαμορφώσει μια ιδιαίτερη χλωρίδα. Κάποια είδη εμφανίζονται αποκλειστικά σε μία πολύ συγκεκριμένη περιοχή ή ακόμη και σε μία μόνο θέση, γεγονός που τα καθιστά εξαιρετικά ευάλωτα σε οποιαδήποτε μεταβολή του φυσικού τους περιβάλλοντος.
Υπάρχουν είδη που κινδυνεύουν; Απαιτεί αυτό την κινητοποίηση μας;
Κάποια φυτά έχουν μικρούς πληθυσμούς και αυτό από μόνο του συνιστά παράγοντα κινδύνου. Οι πιέσεις ποικίλλουν: τουριστική και οικιστική ανάπτυξη, πυρκαγιές, υπερβόσκηση, ξενικά είδη με γρήγορη εξάπλωση αλλά και η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσουν τον βιότοπό τους. Για παράδειγμα, υπάρχουν σπάνια είδη που φύονται σε αμμουδιές και απειλούνται από τις έντονες τουριστικές δραστηριότητες της περιοχής. Η προστασία τους απαιτεί κινητοποίηση και συνεργασία από την επιστημονική κοινότητα και τους αρμόδιους φορείς έως οργανισμούς και πρωτοβουλίες που δραστηριοποιούνται στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Προϋποθέτει βέβαια εις βάθος γνώση για το πού και πώς χρειάζεται να παρέμβουμε.
Γιατί θεωρείτε ότι είναι σημαντικό να «ανοίξει» αυτή η επιστημονική δουλειά στο κοινό μέσα από ένα Φεστιβάλ Σπόρων και Βιοποικιλότητας;
Είναι πολύ σημαντικό η επιστημονική δουλειά που πραγματοποιούμε στον Βοτανικό Κήπο Κεφαλονιάς να γίνεται γνωστή στους συμπολίτες μας. Μέσα από τις ομιλίες, τα εργαστήρια και τις εκθέσεις του Φεστιβάλ θέλουμε το κοινό να έρθει πιο κοντά στο έργο μας, να γνωρίσει καλύτερα τη χλωρίδα του τόπου και τη σημασία της διαφύλαξης γενετικού υλικού στην Τράπεζα Σπερμάτων. Επιπλέον, ευελπιστούμε τα παιδιά να εμπνευστούν από όσα βλέπουν και μαθαίνουν εδώ, να συμμετέχουν ενεργά σε δράσεις για την προστασία της φύσης και -γιατί όχι;- να επιλέξουν σπουδές στο μέλλον που σχετίζονται με το περιβάλλον.
Τέλος, είναι επιθυμία μας είναι οι συμμετέχοντες να φύγουν με θαυμασμό και μεγαλύτερη επίγνωση της αξίας της φυσικής μας κληρονομιάς, αλλά και με ένα ενθύμιο. Έτσι, δημιουργήσαμε με ενθουσιασμό, το εικονογραφημένο «Σημειωματάριο της Φύσης», για να έρθουν τα παιδιά πιο κοντά στο έργο του Βοτανικού Κήπου, αλλά και ένα δίγλωσσο λεύκωμα για τους ενήλικες, στο οποίο παρουσιάζονται κάποια από τα σπάνια φυτά που διατηρούνται στην Τράπεζα Σπερμάτων. Τη δυνατότητα να «ανοίξουμε» το έργο μας ακόμη περισσότερο στο κοινό, μάς έδωσε η χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου, μέσα από την οποία πραγματοποιείται το Φεστιβάλ.
Πηγή: kathimerini.gr
