Πλησιάζει ενδεχομένως η ώρα για την ενεργοποίηση του άρθρου 42 παρ. 7 της Συνθήκης ΕΕ (ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής ή άμυνας).
Το άρθρο 42 παρ. 7 εισήχθη με τη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009 και καθιερώνει τη ρητή νομική και πολιτική δέσμευση συλλογικής ασφάλειας μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών: «Σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους».
Η διατύπωση υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να συνδράμουν το αμυνόμενο μέλος. Η συνδρομή μπορεί να είναι στρατιωτική ή και υλικοτεχνική, οικονομική, διοικητική ή ψηφιακή.
Η ρήτρα έχει ενεργοποιηθεί μία μόνο φορά, από τη Γαλλία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015. Τον Απρίλιο 2026, με την υπερπτήση drone στην Κύπρο, δεν ενεργοποιήθηκε το άρθρο. Οι εταίροι μας έστειλαν οικειοθελώς θαλάσσιες δυνάμεις. Τώρα όμως θα πρέπει να τους γνωστοποιηθεί ότι είναι πιθανό ή ρητά να ενεργοποιηθεί από την Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία, εάν πράγματι η κυβέρνηση προχωρήσει στην ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο.
Η Σύνοδος κορυφής του Νοέμβρη
Ο Πρωθυπουργός οφείλει να θέσει το ζήτημα στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής της 13ης Νοεμβρίου. Η χώρα χρειάζεται ευρωπαϊκή ετοιμότητα, σαφείς διαδικασίες και συγκεκριμένες δεσμεύσεις συνδρομής.
Ο Πρωθυπουργός οφείλει να τονίσει ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επικίνδυνη πραγματικότητα: η Τουρκία αμφισβητεί στην πράξη τα δικαιώματά της και επιχειρεί να επιβάλει τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector) δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό ζήτημα, ούτε μόνο εθνική υπόθεση της Ελλάδας. Είναι ζήτημα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και αξιοπιστίας ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θα ήταν τραγικό λάθος η Αθήνα να περιμένει και πάλι την επόμενη κρίση για να αποφασίσει πώς θα αντιδράσει. Η Ελλάδα θα πρέπει να ενημερώσει ΑΠΟ ΤΩΡΑ ότι σκοπεύει να ενεργοποιήσει το άρθρο 42 παρ.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε περίπτωση εμπλοκής και να ζητήσει από τους εταίρους της να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο ένοπλης αντιπαράθεσης.
Η πολιτική προετοιμασία πρέπει να αρχίσει άμεσα, ώστε η ευρωπαϊκή συνδρομή να μην αναζητείται εκ των υστέρων, υπό συνθήκες πίεσης.
Στην άτυπη Σύνοδο των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ στις 13 Νοεμβρίου, ο Έλληνας πρωθυπουργός οφείλει να θέσει ευθέως την τουρκική συμπεριφορά και να περιγράψει τους κινδύνους για την ασφάλεια της Ελλάδας και Ευρώπης. Πρέπει να καταστήσει σαφές ότι η χώρα μας δεν πρόκειται να αποδεχθεί διαδικασίες πέραν της προβλεπόμενης ναυτικής αναγγελίας NAVTEX, όπως η «γραπτή ενημέρωση», διότι αυτές θα μπορούσαν να εκληφθούν ως αναγνώριση δικαιώματος τουρκικής συναίνεσης. Η διαχείριση της κρίσης στην Κάσο το καλοκαίρι του 2024 απέδειξε πόσο εύκολα μια επιχειρησιακή αντιπαράθεση μπορεί να μετατραπεί σε προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων και νομικού προηγουμένου.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα πρέπει από τώρα να ζητήσει από τους εταίρους της να συμφωνήσουν σε σαφείς διαδικασίες και συγκεκριμένες μορφές συνδρομής, σε περίπτωση κλιμάκωσης. Οι αναγκαίες συνεννοήσεις πρέπει να προσδιορίσουν εκ των προτέρων τις δυνατότητες κάθε χώρας: από διπλωματική και τεχνική υποστήριξη έως επιτήρηση και ασφαλώς στρατιωτική συνδρομή. Η εμπειρία της Γαλλίας το 2015 έδειξε ότι η ρήτρα μπορεί να αποτελέσει πλαίσιο συγκεκριμένης διακρατικής συνεργασίας, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη τυπική απόφαση του Συμβουλίου.
Γνωρίζουμε, τέλος, ότι η Τουρκία έχει αναπτύξει σημαντικές οικονομικές και αμυντικές σχέσεις με ορισμένα κράτη-μέλη, τα οποία θα κληθούν να σταθμίσουν τα συμφέροντά τους απέναντι στην ανάγκη προστασίας ενός έργου ευρωπαϊκής σημασίας. Γι’ αυτό και η ενδεχόμενη ενεργοποίηση της ρήτρας πρέπει να είναι από τώρα γνωστή και έγκαιρη, αξιόπιστη και αποτελεσματική, ώστε να αποφευχθεί πολιτική αμηχανία, αδράνεια ή κενό ασφαλείας και να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή αποτροπή.
Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν μπορεί να εξαντλείται σε δηλώσεις. Η Ελλάδα οφείλει να απαιτήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις και η Ευρώπη να αποδείξει ότι μπορεί να υπερασπίζεται τα κράτη-μέλη της και τις πολιτικές της. Οι ενέργειες πρέπει να γίνουν από τώρα και όχι κατόπιν εορτής.
Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, κάτοχος της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet.
