Γράφει ο Παναγής Φωκάς
Σε μια κατάμεστη αίθουσα της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης πραγματοποιήθηκε χθες η παρουσίαση του βιβλίου του Γεράσιμου Μεταξά «Τα σημαδεμένα χρόνια», ενός συγκλονιστικού οδοιπορικού μνήμης στην Κεφαλονιά από το 1940 έως και το 1953.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνεται η εικόνα του προπολεμικού Αργοστολίου, αλλά και μια από τις πλέον δραματικές περιόδους της νεότερης ιστορίας του νησιού: ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος, η γερμανική Κατοχή, η τραγωδία της Μεραρχίας Άκουι, ο Εμφύλιος και, τέλος, οι καταστροφικοί σεισμοί του 1953.
Πρόκειται για γεγονότα τα οποία ο συγγραφέας δεν γνώρισε μέσα από ιστορικές πηγές, αλλά βίωσε ο ίδιος ως παιδί και έφηβος. Οι προσωπικές του αναμνήσεις μετατρέπονται σε μια πολύτιμη μαρτυρία για την Κεφαλονιά που χάθηκε και για τους ανθρώπους που δοκιμάστηκαν σκληρά, αλλά κατάφεραν να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
Η διακεκριμένη επιστημονική πορεία του Γεράσιμου Μεταξά
Ο Γεράσιμος Μεταξάς με τον Διονύση Λυκούδη
Ο Γεράσιμος Μεταξάς γεννήθηκε το 1932 στο Αργοστόλι και ολοκλήρωσε τις βασικές σπουδές του στο οκτατάξιο Κοργιαλένειο Γυμνάσιο Αρρένων. Το 1951 εισήχθη στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε το 1957.
Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως έφεδρος σημαιοφόρος ιατρός του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ το 1962 απέκτησε τον τίτλο του διδάκτορος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έναν χρόνο αργότερα, με υποτροφία του Συμβουλίου της Ευρώπης, μετέβη στην Αγγλία για μετεκπαίδευση και εργάστηκε ως επιμελητής του καθηγητή Sir Ivor Robertson στο Νοσοκομείο Mayday του Κρόιντον.
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα υπηρέτησε, μέχρι το 1982, στο Αρεταίειο Νοσοκομείο ως επιστημονικός συνεργάτης και διευθυντής του Ορθοπεδικού Ιατρείου. Το 1975 ανακηρύχθηκε υφηγητής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και το 1982 αναπληρωτής καθηγητής.
Από το 1983 έως και τη συνταξιοδότησή του, το 2013, εργάστηκε στο θεραπευτήριο ΥΓΕΙΑ ως συντονιστής του Ορθοπεδικού Τομέα. Είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ, μέλος της European Society of Emeriti Professors και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας, μαζί με τον Τηλέμαχο Μαράτο και τον Γεράσιμο Αποστολάτο.
Ευρώπη Μοσχονά-Μαραγκάκη: «Ένας λειτουργικός πληροφορητής της εποχής του»
Την παρουσίαση και τον συντονισμό της συζήτησης ανέλαβε η πρόεδρος του Λυκείου των Ελληνίδων, Ευρώπη Μοσχονά-Μαραγκάκη.
Πριν δώσει τον λόγο στους εκλεκτούς παρουσιαστές του βιβλίου, μίλησε με ιδιαίτερα θερμά λόγια για τον συγγραφέα και το έργο του. Όπως επισήμανε, το βιβλίο περιλαμβάνει πολύτιμες αυτοβιογραφικές μαρτυρίες, οι οποίες παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για μια εξαιρετικά δύσκολη εποχή, σημαδεμένη από διαδοχικά και συσσωρευμένα προβλήματα.
Ευρώπη Μοσχονά – Θανάσης Φωκάς
Ο πόλεμος, η Κατοχή, ο Εμφύλιος και οι καταστροφικοί σεισμοί του 1953 πέρασαν μπροστά από τα μάτια του μικρού τότε Γεράσιμου Μεταξά και αποτυπώθηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη του.
Η Ευρώπη Μοσχονά-Μαραγκάκη χαρακτήρισε τον συγγραφέα «λειτουργικό πληροφορητή», καθώς μέσα από τις προσωπικές του αναμνήσεις ανασυνθέτει όχι μόνο τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, αλλά και την καθημερινή ζωή, τις εικόνες, τις γειτονιές και τους ανθρώπους μιας Κεφαλονιάς που δεν υπάρχει πια.
Δήμητρα Αναλυτή: Το Αργοστόλι που χάθηκε
Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε η Δήμητρα Αναλυτή, φιλόλογος και διδάκτωρ Κοινωνιολογίας και Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η οποία προχώρησε σε μια αναλυτική και εμπεριστατωμένη παρουσίαση του βιβλίου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα τοπωνύμια μιας άλλης εποχής, πολλά από τα οποία έχουν πλέον σχεδόν ξεχαστεί, όπως οι Απανόστρατες, τα Καλάμια, το Φανάρι, η Νερομάνα και τα Ταμπάκικα. Ονομασίες που ήταν κάποτε άρρηκτα συνδεδεμένες με την καθημερινότητα και τη φυσιογνωμία του παλιού Αργοστολίου.
Όπως εξήγησε, το βιβλίο ξεκινά από το προπολεμικό Αργοστόλι, μια πόλη που δεν υπάρχει πια, με τα αρχοντικά, τους μεγάλους κήπους, τις γειτονιές και έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής.
Από τους βομβαρδισμούς στη ναζιστική Κατοχή
Στις επόμενες σελίδες κυριαρχούν ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος, οι βομβαρδισμοί του Αργοστολίου, η ναζιστική Κατοχή και η τραγωδία της Μεραρχίας Άκουι.
Η αφήγηση του Γεράσιμου Μεταξά καταγράφει όλα όσα βίωσε το νησί εκείνη την περίοδο, μεταφέροντας στον αναγνώστη τον φόβο, την ανασφάλεια, τις στερήσεις και τις σκληρές εικόνες που σημάδεψαν μια ολόκληρη γενιά.
Δεν πρόκειται για μια ψυχρή παράθεση ιστορικών γεγονότων, αλλά για τη ζωντανή περιγραφή ενός ανθρώπου που είδε τον κόσμο γύρω του να αλλάζει βίαια και την παιδική του ηλικία να σημαδεύεται από τον πόλεμο.
Ο βουλευτής Παναγής Καππάτος μαζί με τον Θανάση Φωκά
Ο αιματηρός Εμφύλιος και η επιστροφή του πατέρα
Το βιβλίο συνεχίζεται με τον αιματηρό και αδελφοκτόνο Εμφύλιο Πόλεμο της περιόδου 1943–1949, καθώς και με τα αίτια που οδήγησαν στη σύγκρουση.
Η κ. Αναλυτή έκανε ιδιαίτερη αναφορά στη συγκινητική περιγραφή του συγγραφέα για την επιστροφή του πατέρα του, Μαρίνου Μεταξά, από τη φυλακή κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου.
Πρόκειται για ένα από τα πλέον προσωπικά και συναισθηματικά φορτισμένα σημεία του βιβλίου, στο οποίο η μεγάλη Ιστορία συναντά την ιστορία μιας οικογένειας και αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα εισβάλλουν στη ζωή των απλών ανθρώπων.
Οι σεισμοί του 1953 και η μεγάλη συμφορά
Το τελευταίο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στους καταστροφικούς σεισμούς του 1953, στη χρονιά της μεγάλης συμφοράς που ισοπέδωσε σχεδόν ολοκληρωτικά την Κεφαλονιά και άλλαξε για πάντα τη φυσιογνωμία της.
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν κατά την παρουσίαση, ο καταστροφικός Εγκέλαδος άφησε πίσω του 475 νεκρούς και περίπου 2.500 τραυματίες.
Όπως επισήμανε η Δήμητρα Αναλυτή, το βιβλίο προσφέρει μοναδικές περιγραφές από τις πρώτες δραματικές ώρες και ημέρες μετά τους σεισμούς. Καταγράφει την αγωνία των κατοίκων, την καταστροφή, αλλά και τη μεγάλη προσπάθεια αλληλεγγύης και ανασυγκρότησης που ακολούθησε.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη βοήθεια που προσέφεραν οι Ισραηλινοί και οι Βρετανοί, στη σημαντική συμβολή του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, καθώς και στη μεγάλη συνεισφορά Κεφαλλήνων ευεργετών, όπως η οικογένεια Βεργωτή, ο Παναγής Μαρκεζίνης και οι εφοπλιστές Τυπάλδος και Αντζουλάτος.
Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η κ. Αναλυτή έθεσε ένα συγκλονιστικό ερώτημα: Πώς μπορεί ένα παιδί να βιώσει και να αντέξει τόσα πολλά;
Μέσα από το έργο του, ο Γεράσιμος Μεταξάς δίνει τη δική του απάντηση και καθιστά τον αναγνώστη κοινωνό της ζωής του, αλλά και μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου.
Γιάννης Μεταξάς: «Ένα βιβλίο πραγματολογικό και συναισθηματικό»
Τελευταίος από τους παρουσιαστές μίλησε ο διακεκριμένος καθηγητής Γιάννης Μεταξάς, ο οποίος παραδέχθηκε ότι αρχικά τον κυρίευσε η δυσπιστία για το κατά πόσο το συγκεκριμένο βιβλίο θα μπορούσε να ανταποκριθεί στον δύσκολο στόχο του.
Ωστόσο, όπως τόνισε χαρακτηριστικά, ξεφυλλίζοντας τις πρώτες σελίδες γοητεύτηκε από την αυθόρμητη διήγηση. Οι αναμνήσεις του συγγραφέα δεν λειτουργούν απλώς ως προσωπικές αναφορές, αλλά μετατρέπονται σε πολύτιμο υλικό γραφής και ιστορικής καταγραφής.
Ο Γιάννης Μεταξάς χαρακτήρισε το έργο ένα πολύτιμο βιβλίο, το οποίο συνδυάζει την ιστορική τεκμηρίωση με το προσωπικό βίωμα.
«Είναι ένα βιβλίο πραγματολογικό και συναισθηματικό. Είναι και τα δύο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, το χαρακτήρισε έντιμο, χωρίς περιττά φίλτρα, με αξιοπιστία και συναισθηματική νοημοσύνη.
Η συγκίνηση του συγγραφέα και ο φόρος τιμής στον Αντώνη Τρίτση
Την παρουσίαση έκλεισε, φανερά συγκινημένος, ο ίδιος ο συγγραφέας. Με τρεμάμενη φωνή, ο Γεράσιμος Μεταξάς ανέφερε ότι η συγγραφή του βιβλίου αποτελεί φόρο τιμής στον αείμνηστο Κεφαλονίτη αγωνιστή και δήμαρχο Αθηναίων Αντώνη Τρίτση.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι το έργο του δεν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας, αλλά καταγραφή αληθινών γεγονότων τα οποία εκτυλίχθηκαν από το 1940 έως το 1953 και σημάδεψαν τόσο τη δική του ζωή όσο και ολόκληρη την Κεφαλονιά.
Μίλησε με βαθιά συγκίνηση για τον πατέρα του, Μαρίνο Μεταξά, ο οποίος, μέσα από απλά παραδείγματα της καθημερινότητας, του δίδαξε την πρόβλεψη και την τάξη.
Αναφέρθηκε επίσης στη μητέρα του, Βικτώρια Μεταξά, από την οποία, όπως τόνισε, διδάχθηκε την εντιμότητα και την αξιοπρέπεια.
Η ξεχωριστή αναφορά στη σύζυγό του, Κατερίνα
Ο Γεράσιμος Μεταξάς με την οικογένεια του
Ιδιαίτερη μνεία έκανε ο συγγραφέας στη σύζυγό του, Κατερίνα, επισημαίνοντας ότι χωρίς τη δική της πολύτιμη συμβολή δεν θα ήταν εφικτή η έκδοση του βιβλίου από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.
Ήταν μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της βραδιάς, με τον Γεράσιμο Μεταξά να εκφράζει δημόσια την ευγνωμοσύνη του προς τη γυναίκα που στάθηκε δίπλα του και υποστήριξε την προσπάθεια να μετατραπούν οι αναμνήσεις μιας ζωής σε βιβλίο.
Σύσσωμο το «πνευματικό Αργοστόλι» στην εκδήλωση
Στην παρουσίαση έδωσε το «παρών» σύσσωμο το πνευματικό Αργοστόλι, αποδεικνύοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας για την ιστορία και τη συλλογική μνήμη του τόπου.
Μεταξύ άλλων, διακρίναμε τον διακεκριμένο ακαδημαϊκό Αθανάσιο Φωκά, τον πρόεδρο της Εταιρείας Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών Παύλο Μπουχάγιερ, τον βουλευτή Κεφαλονιάς και Ιθάκης Παναγή Καππάτο, τον πρώην νομάρχη Μάκη Μεταξά και τον επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Αετοί» Διονύση Λυκούδη.
Παρευρέθηκαν επίσης ο διαπρεπής νομικός Φώτης Κρεμμύδας μαζί με τον αδελφό του Γιώτη, η Δώρα Ζαφειράτου, εκ μέρους του Ιδρύματος Βεργώτη, ο Γεράσιμος Βεργωτής και η Σοφία Αθανάσάτου, ο επιχειρηματίας Βαγγέλης Κονάδης, ο Παναγής Σιμωτάς, ο πρώην αντιδήμαρχος Τουρισμού Βαγγέλης Κεκάτος, καθηγητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του νησιού μας, καθώς και πολλοί ακόμη εκπρόσωποι της τοπικής κοινωνίας. Αλγεινή εντύπωση, ωστόσο, προκάλεσε η μη παρουσία εκπροσώπων του Δήμου Αργοστολίου και της Περιφέρειας.
Η μεγάλη προσέλευση του κόσμου απέδειξε ότι η ιστορική μνήμη παραμένει ζωντανή και εξακολουθεί να συγκινεί.
Αξίζει: «Τα σημαδεμένα χρόνια» δεν αποτελούν μόνο την προσωπική κατάθεση του Γεράσιμου Μεταξά. Είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη για την Κεφαλονιά που χάθηκε, για μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στον πόλεμο και στις καταστροφές και για τους ανθρώπους που, παρά τις αλλεπάλληλες δοκιμασίες, βρήκαν τη δύναμη να ξαναχτίσουν τη ζωή και τον τόπο τους πάνω στα ερείπια.
Το φωτορεπορτάζ για το ekefalonia είναι του Πάνου Σταθάτου.
