Του ΠΑΝΑΓΗ ΚΑΠΠΑΤΟΥ
Βουλευτή ΝΔ Κεφαλονιάς και Ιθάκης,
Αντιπροέδρου Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης,
Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης
Η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου που ψηφίστηκε πρόσφατα από τη Βουλή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στον χώρο του ιδιωτικού δικαίου εδώ και πολλές δεκαετίες. Πρόκειται για μία μεταρρύθμιση που επιχειρεί να αντιμετωπίσει πραγματικά προβλήματα τα οποία είχαν συσσωρευτεί επί χρόνια στην κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας: ατελείωτες οικογενειακές συγκρούσεις γύρω από διαθήκες και ακίνητα, μαζικές αποποιήσεις κληρονομιών λόγω χρεών, αδυναμία αξιοποίησης περιουσιών και πολυετείς δικαστικές εκκρεμότητες που συχνά επιβάρυναν οικονομικά και ψυχολογικά ολόκληρες οικογένειες.
Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι ότι το δίκαιο δεν μπορεί να παραμένει αποκομμένο από τις πραγματικές συνθήκες της εποχής. Η μορφή της οικογένειας, η διάρθρωση της περιουσίας και οι ανάγκες των πολιτών έχουν αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ το ισχύον πλαίσιο παρέμενε σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένο σε μία διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα. Η Πολιτεία όφειλε να προχωρήσει σε μία ουσιαστική και συνολική μεταρρύθμιση και όχι σε αποσπασματικές διορθώσεις που θα άφηναν άθικτες τις βασικές παθογένειες του συστήματος.
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στο πεδίο των διαθηκών, όπου επί χρόνια καταγράφονταν σοβαρά προβλήματα αμφισβήτησης, πλαστογράφησης και πολυετών δικαστικών συγκρούσεων μεταξύ συγγενών. Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία της πραγματικής βούλησης του διαθέτη και εισάγει ασφαλέστερες διαδικασίες, ενώ παράλληλα προβλέπει για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο τις κληρονομικές συμβάσεις, ένα εργαλείο που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και επιτρέπει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και σταθερότητα στη διαχείριση της περιουσίας και των οικογενειακών σχέσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης οι νέες ρυθμίσεις για τα χρέη της κληρονομίας και τη διαδικασία εκκαθάρισης της κληρονομιαίας περιουσίας. Για πολλά χρόνια, χιλιάδες πολίτες οδηγούνταν σε αποποίηση κληρονομιών επειδή φοβούνταν ότι θα επιβαρυνθούν προσωπικά με χρέη που δεν δημιούργησαν οι ίδιοι. Το νέο σύστημα επιχειρεί να δημιουργήσει σαφέστερους κανόνες και μεγαλύτερη προστασία για τους κληρονόμους, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει να περιορίσει το φαινόμενο των εγκαταλελειμμένων και ανενεργών περιουσιών που παρέμεναν για χρόνια εγκλωβισμένες σε νομικά και διοικητικά αδιέξοδα.
Η μεταρρύθμιση αυτή δεν προέκυψε τυχαία ούτε αποτελεί προϊόν πρόχειρης νομοθέτησης. Βασίστηκε στο έργο ειδικής Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής στην οποία συμμετείχαν έγκριτοι πανεπιστημιακοί και νομικοί, με Πρόεδρο τον Επίτιμο Καθηγητή Αστικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Απόστολο Γεωργιάδη. Η συμβολή της επιστημονικής κοινότητας υπήρξε καθοριστική, καθώς στόχος δεν ήταν μία επικοινωνιακή παρέμβαση, αλλά η δημιουργία ενός σύγχρονου και λειτουργικού πλαισίου που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.
Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής διαδικασίας διατυπώθηκαν ασφαλώς και πολιτικές διαφωνίες, ιδιαίτερα γύρω από τις πρόσθετες διατάξεις που αφορούν ζητήματα λειτουργίας της Δικαιοσύνης και θεσμικής εποπτείας.
Ωστόσο, η ουσία του νομοσχεδίου δεν μπορεί να χαθεί μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση. Η Ελλάδα χρειάζεται θεσμούς που να εξελίσσονται με σοβαρότητα και κανόνες που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Η ασφάλεια δικαίου δεν είναι μία αφηρημένη νομική έννοια. Είναι βασική προϋπόθεση κοινωνικής σταθερότητας, εμπιστοσύνης στους θεσμούς και ομαλής λειτουργίας της οικονομικής και οικογενειακής ζωής.
Η μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου αποτελεί τελικά μία ουσιαστική προσπάθεια εκσυγχρονισμού ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου τομέα της έννομης τάξης, ο οποίος επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα χιλιάδων οικογενειών. Κανένα νομοθέτημα δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως τις ανθρώπινες συγκρούσεις.
Η ευθύνη όμως της Πολιτείας είναι να δημιουργεί σαφείς, λειτουργικούς και δίκαιους κανόνες που να περιορίζουν την αβεβαιότητα και να ενισχύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στη Δικαιοσύνη και στους θεσμούς. Και ακριβώς αυτή είναι η ουσία της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης.
