Γράφει η Χαραλαμπία Καρούσου Τσελέντη
Η Ανάσταση, αποκαλύπτει την ουσία της εκκλησίας, επειδή είναι η συνέχεια της Σταύρωσης και η επικύρωση της διαθήκης του Χριστού. Η ελληνορθόδοξη παράδοση είναι ανθρώπινη, έχει στοιχεία της ιστορίας, βλέπει το βαθύ παρελθόν, όμως επειδή είναι μαζί με την εκκλησία, βλέπει το μέλλον. Η Μ. Εβδομάδα, ενισχύει την μνήμη και ακολουθεί την διαθήκη του Χριστού. Η λαογραφία του Πάσχα, είναι βαθιά χριστιανική και ελεύθερη, για αυτό έχει συνέχεια και απευθύνεται στις ψυχές.
Επειδή η εκκλησία βρίσκεται ήδη στο μετά, δηλαδή είναι μαζί με τον καινό, τον αναστάσιμο άνθρωπο, σε όλες τις ακολουθίες, ακούγονται ύμνοι που προοικονομούν την Ανάσταση.
Τα πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης που προτυπώνουν την Ανάσταση, είναι οι Τρεις Παίδες, ο Σεδράχ (Ανανίας), ο Μισάχ (Μισαήλ) και ο Αβδεναγώ (Αζαρίας), νεαροί Εβραίοι, ευνοούμενοι του βασιλιά Ναβουχοδονόσορ που επέζησαν θαυματουργικά από τριήμερη καύση σε καμίνι, επειδή αρνήθηκαν να προσκυνήσουν την χρυσή εικόνα του βασιλιά.
Οι προφητείες για την Ανάσταση μαζί με τις προτυπώσεις, κορυφώνουν το σωτηριώδες μήνυμα της Ανάστασης, και ακούγονται στην ιερή ακολουθία του Μ. Σαββάτου (είναι το μέρος της ακολουθίας που τελείται στον ναό μετά την επιστροφή του επιταφίου την Μ. Παρασκευή το βράδυ). Η τελευταία που διαβάζεται είναι των Τριών Παίδων αλλά και του Ιεζεκιήλ. Διότι η Ανάσταση του Χριστού, είναι η συνέχεια της Σταύρωσης και η προηγούμενη της Δεύτερης Αποκάλυψης, δηλαδή της ολοκλήρωσης του έργου του Χριστού. Στον Ιεζεκιήλ, περιγράφεται η ανάσταση των ανθρώπων κατά την Δευτέρα Παρουσία.
Στην ίδια ακολουθία ακούγεται για πρώτη φορά η Ανάσταση και στην επόμενη, ξεκινά ο εορτασμός της αναγγελίας, στην πρώτη Ανάσταση: «Ἀνάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν, ὅτι σὺ κατακληρονομήσεις ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι».
Το κενό μνημείο, το πέρασμα από το πάθος, στην Ανάσταση. Ο επιτάφειος του Ιερού Ναού Αγίου Σπυρίδωνος, Αργοστόλι Κεφαλονίας.
Η βοή που σηκώνεται στο άκουσμα του ύμνου ξεκινά μέσα από την εκκλησία και διαχέεται από τους πιστούς. Η εκκλησία σείεται από τους κρότους που κάνει οτιδήποτε μπορεί να παράξει ήχο. Με ραβδιά χτυπούν τα στασίδια, τους πολυελαίους, τις πόρτες και το πάτωμα, ενώ ο ιερέας ραίνει με άνθη και με φύλλα δάφνης το εκκλησίασμα. Είναι χαρακτηριστικές οι κραυγές και οι αλαλαγμοί με μουσικά όργανα ( «αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν κυμβάλοις εὐήχοις, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν κυμβάλοις ἀλαλαγμοῦ», Ψαλμός 150 Δαυίδ) όπως , των χριστιανών Αράβων που εισέρχονται στον ιερό Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα κατά την τελετή Αφής του Αγίου Φωτός.
Το σπάσιμο των δεσμών του θανάτου, έγινε με θόρυβο που ξεκινά από την εκκλησία και μεταφέρεται στον κόσμο. Χαρακτηριστικό είναι το σπάσιμο πήλινων αγγείων (μπότηδες) στα Επτάνησα, ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην κεφαλληνιακή παράδοση πολύ πριν γίνει γνωστό ως κερκυραϊκό αξιοθέατο, ή άλλων παλαιών αντικειμένων που δεν χρησιμοποιούνταν πλέον. Επειδή ο χριστιανός γίνεται η λαμπάδα που μεταφέρει προς τα έξω το φως, που δεν σβήνει, δημιουργεί το μονοπάτι του σωτηριολογικού έργου του Χριστού. Η Ανάσταση του Χριστού είναι ανάσταση Αποκάλυψης και για αυτό τα έθιμα είναι ξεχωριστά, ενώ στην ανάσταση του Λαζάρου, βλέπουμε τα κάλαντα και την προετοιμασία για την συνέχεια.
Η πρώτη Ανάσταση, αφορά την πίστη. Η πίστη παράγει τις αποδείξεις και θεμελιώνει την ουσία. Για αυτό πρώτα έχουμε την αναγγελία για την Ανάσταση και ύστερα την συνάντηση και στα Ευαγγέλια και στην παράδοση. Η σημασία της πρώτης Ανάστασης είναι θεμελιακή για τους πιστούς, διότι είναι αυτή που τους δημιουργεί την ανάγκη να μεταφέρουν το φως, χωρίς να σβήσει προς τις άλλες ψυχές. Πάνω σε αυτή την ουσία στηρίζεται η εθιμική συμπεριφορά του Μ. Σαββάτου και όλων των εθίμων της Ανάστασης. Έτσι, η παράδοση παραμένει διαχρονική. Δεν μπορεί να πεθάνει διότι βρίσκεται στο μονοπάτι της Ανάστασης που έχει νικήσει τον θάνατο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εντάσσεται όλη η ουσία της ταυτότητας για την οποία όλοι προσπαθούν να μιλήσουν πολιτιστικά, ενώ πρέπει να την προσεγγίσουμε ουσιαστικά. Διότι πολλοί σταυρώθηκαν, αλλά μόνο Ένας Αναστήθηκε!
O πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος ο Γ’ εξερχόμενος από το κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου με την λαμπάδα αναμμένη, μετά την τελετή Αφής του Αγίου Φωτός.
Η παράδοση του Ελληνισμού, κορυφώνεται το Πάσχα, επειδή άμεσα σχετίζεται με την ταυτότητα και την αγάπη. Τα έθιμα της Μ. Εβδομάδας και της Ανάστασης, δείχνουν μια ουσία για αυτούς που πιστεύουν, όχι επειδή το κάνουν για λόγους κοινωνικούς. Ο Ελληνισμός, ανήκει στην ανθρωπότητα όχι στον άνθρωπο και η χαρά της εθιμικής συμπεριφοράς, του Επτανήσιου, του Μακεδόνα, του Ηπειρώτη, του Θρακιώτη, του Κρητικού, του Βολιώτη, του Μανιάτη, του Σκοπελίτη, του Κύπριου, του Πόντιου, αλλά και σε όλα τα σημεία του ελευθέρου και του κατεχόμενου ελληνισμού, είναι σημείο ταυτότητας και δεν ανήκουν στον απλό κοινωνικό εορτασμό.
Βιβλιογραφία
1. Λουκάτος Δημήτριος, Γενικές αρχές στη παρουσία και την εξέλιξη των
λαογραφικών φαινομένων, 1977.
2. Λουκάτος, Δημήτριος Εισαγωγή στην ελληνική λαογραφία. Αθήνα :
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης , 1991.
3. Λουκάτος, Δημήτριος Συμπληρωματικά του Χειμώνα και της Άνοιξης.
Αθηνα : Φιλιππότη, 1985.
4. Λουκάτος, Δημ. Σ. Πασχαλινά και της Άνοιξης. Αθήνα ,Φιλιππότη,
1988.
5. Λουκάτος, Δημ., Κεφαλονίτικη λατρεία, Αθήνα, 1952.
6. Γιώργου Β. Σιέττου, έθιμα στις γιορτές, Πειραιάς,1975.
7. Μ. Γ . ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ, Οι Εορτές του Πάσχα στην Ελληνική
Λαϊκή Εθιμοταξία, Αθήνα, 2018.
8. Δημ. Σ. Λουκάτου, Εισαγωγή στην ελληνική λαογραφία,
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1992.
9. Ν. Λυγερός,Ανάστασης δώρα, απόσπασμα ( e- masterclass), 2023, https://lygeros.org/podcast-1-136/.
10. εικόνα: Ν. Λυγερός, τα πάθη, 22635 – Τα Πάθη. (Dessin au feutre), 2015.
