Η 14η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί παγκοσμίως ως η ημέρα των ερωτευμένων, με τον Άγιο Βαλεντίνο να θεωρείται ο προστάτης των ζευγαριών. Παρά την τεράστια εμπορική επιτυχία της γιορτής, οι ρίζες της χάνονται στα βάθη των αιώνων, συνδυάζοντας αρχαία έθιμα, χριστιανικούς θρύλους και λογοτεχνικές αναφορές.
Από τα Λουπερκάλια στον Χριστιανισμό
Η γιορτή φαίνεται να έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ρώμη. Μεταξύ 13 και 15 Φεβρουαρίου, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν τα Λουπερκάλια, μια γιορτή γονιμότητας προς τιμήν του θεού Φαύνου. Ανάλογη παράδοση υπήρχε και στην Αρχαία Αθήνα με τα Θεογάμια, που τιμούσαν τον Δία και την Ήρα.
Τον 5ο αιώνα μ.Χ., η Εκκλησία κατήργησε τα Λουπερκάλια ως ειδωλολατρικά και ο Πάπας Γελάσιος όρισε τη 14η Φεβρουαρίου ως ημέρα μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου. Σύμφωνα με τον επικρατέστερο θρύλο:
Ο Βαλεντίνος ήταν ιερέας του 3ου αιώνα που πάντρευε κρυφά νεαρά ζευγάρια, παρακούοντας τις εντολές του αυτοκράτορα που ήθελε τους νέους διαθέσιμους για το στρατό.
Κατά τη φυλάκισή του, ερωτεύτηκε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακα, στέλνοντάς της γράμμα με την υπογραφή: «Με αγάπη από τον Βαλεντίνο σου».
Η λογοτεχνική καθιέρωση και η εμπορευματοποίηση
Η σύνδεση του Αγίου με τον ρομαντικό έρωτα ενισχύθηκε τον 14ο αιώνα. Η πρώτη γραπτή αναφορά εντοπίζεται το 1382 στο ποίημα του Τζέφρι Τσόσερ, «Το Κοινοβούλιο των Πτηνών», όπου αναφέρεται πως την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου τα πουλιά διαλέγουν το ταίρι τους. Αργότερα, αναφορές συναντάμε ακόμα και στον Σαίξπηρ, μέσα από τα λόγια της Οφέλιας στον «Άμλετ».
Σήμερα, η γιορτή έχει λάβει οικουμενικό χαρακτήρα, με τον οικονομικό τζίρο να αγγίζει αστρονομικά ποσά:
1840: Ξεκινά η μαζική ανταλλαγή ευχετήριων καρτών (valentines) σε Αγγλία και Αμερική.
2010: Μόνο στις ΗΠΑ, ο τζίρος ξεπέρασε τα 15 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό ισόποσο με το ΑΕΠ ολόκληρων κρατών.
Η «ελληνική εκδοχή» και οι εναλλακτικοί προστάτες
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αναγνωρίζει τον Άγιο Βαλεντίνο, θεωρώντας τον δυτική μυθοπλασία. Καθώς όμως η γιορτή καθιερώθηκε στην Ελλάδα από τα τέλη του ’70, προτάθηκαν εγχώριοι προστάτες των ερωτευμένων:
Άγιος Υάκινθος (3 Ιουλίου): Η πρόταση έγινε το 1994. Ο Υάκινθος, μάρτυρας από την Καππαδοκία, τιμάται ιδιαίτερα στα Ανώγεια της Κρήτης (Υακίνθεια) ως άγιος του έρωτα και της ποίησης.
Ακύλας και Πρίσκιλλα (13 Φεβρουαρίου): Το 2000, ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος πρότεινε το ενάρετο αυτό ζευγάρι από την Κόρινθο ως το πρότυπο των ερωτευμένων.
Οδυσσέας και Πηνελόπη: Μια τρίτη πρόταση εστιάζει στην κλασική αρχαιότητα, προβάλλοντας το ομηρικό ζεύγος ως σύμβολο πίστης και αιώνιας αγάπης.
Παρά τις αντιδράσεις σε χώρες όπως η Ινδία, το Πακιστάν ή το Ιράν, όπου η γιορτή θεωρείται «πολιτιστικό μίασμα», η 14η Φεβρουαρίου παραμένει η ημέρα που η αγάπη έχει την τιμητική της, σε όποιον «προστάτη» κι αν πιστεύει κανείς.
